Βιβλία των Εκδόσεων Κριτική με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος (27/1)

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 27 Ιανουαρίου, σας παρουσιάζουμε μια επιλογή από τίτλους των Εκδόσεων Κριτική για τον ναζισμό, τα διαχρονικά τραύματα που προκάλεσε και τους τρόπους με τους οποίους κατόρθωσε να επιβιώσει μέχρι σήμερα.

Διαβάζοντας στη Χάννα
Βernhard Schlink
(Μετάφραση: Ιάκωβος Κοπερτί)

Επιστρέφοντας στο σπίτι του, ο 15χρονος Μίχαελ Μπεργκ έχει μία κρίση. Τον βοηθά μια 35άρα. Αργότερα ο έφηβος την επισκέπτεται με μια ανθοδέσμη, για να την ευχαριστήσει. Την ξαναεπισκέπτεται, γιατί η Χάννα είναι η πρώτη γυναίκα που ποθεί. Είναι η αρχή ενός κρυφού έρωτα. Όμως ένα μυστήριο περιβάλλει η Χάννα. Κάποια μέρα εξαφανίζεται. Από τη ζωή του, όχι από τη σκέψη του. Χρόνια αργότερα τη βλέπει φοιτητής πια της Νομικής αυτός, στην αίθουσα του δικαστηρίου. Η Χάννα κατηγορείται ως εγκληματίας πολέμου. Ο νεαρός νομικός κλονίζεται. Το παρελθόν -του έρωτά του αλλά και της χώρας του- ξαναζωντανεύει.

[…] Η εξαθλίωση άρχισε με τη διάλυση του στρατοπέδου και την πορεία των κρατουμένων προς τα δυτικά. Ήταν χειμώνας, χιόνιζε και τα ρούχα με τα οποία οι γυναίκες κρύωναν στο εργοστάσιο και απλώς άντεχαν στο στρατόπεδο δεν ήταν επαρκή· ακόμη χειρότερα ήταν τα παπούτσια, συχνά από κουρέλια και εφημερίδες, δεμένα έτσι που να κρατούν, όταν στεκόσουν ή περπατούσες, αλλά αδύνατο ν’ αντέξουν σε μακριές πορείες μέσα στο χιόνι και στον πάγο. Και οι γυναίκες δεν περπατούσαν απλώς· τις πίεζαν να περπατούν γρήγορα, σχεδόν να τρέχουν. «Πορεία θανάτου;» ρωτάει η κόρη στο βιβλίο, για ν’ απαντήσει: «Όχι, τροχασμός θανάτου, καλπασμός θανάτου». Πολλές γυναίκες έπεσαν καθ’ οδόν, άλλες δε σηκώθηκαν πια μετά από μία νύχτα σε κάποιον αχυρώνα ή απλώς δίπλα σε κάποια μάντρα. Έπειτα από μία βδομάδα οι μισές γυναίκες ήταν νεκρές.[…]

🎬 Δείτε πλάνα από τη μεταφορά του βιβλίου στη μεγάλη οθόνη το 2008 με τίτλο «Σφραγισμένα χείλη» σε σκηνοθεσία του Στίβεν Ντάλντρι και με πρωταγωνιστές τον Ρέιφ Φάινς και την Κέιτ Γουίνσλετ, που της χάρισε το Όσκαρ Α’ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της.

Η εξαφάνιση του Γιόζεφ Μένγκελε
Olivier Guez
(Μετάφραση: Ευγενία Γραμματικοπούλου)

1949: Ο Γιόζεφ Μένγκελε φθάνει στην Αργεντινή. Χρησιμοποιώντας διάφορα ψευδώνυμα, ο πρώην βασανιστής γιατρός του Άουσβιτς, γνωστός ως Άγγελος του Θανάτου, πιστεύει ότι μπορεί να αρχίσει μια νέα ζωή στο Μπουένος Άιρες. Η Αργεντινή του Περόν είναι φιλόξενη και όλος ο κόσμος θέλει να ξεχάσει τα ναζιστικά εγκλήματα. Ωστόσο, η καταδίωξη για την απόδοση δικαιοσύνης εκ μέρος των θυμάτων δεν αργεί και ο γιατρός των SS αναγκάζεται να καταφύγει πρώτα στην Παραγουάη και έπειτα στη Βραζιλία. Μεταμφιεσμένος και κατατρεγμένος, περιπλανιέται από κρυψώνα σε κρυψώνα, ώσπου η διαρκής αγωνία του λαμβάνει τέλος με τον μυστηριώδη θάνατό του σε κάποια παραλία το 1979.

[…] Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, το Μπουένος Άιρες έχει γίνει η πρωτεύουσα των απoβρασμάτων των έκπτωτων μαύρων ταγμάτων. Εκεί συναντιούνται ναζί, κροάτες Ουστάσι, σέρβοι υπερεθνικιστές, ιταλοί φασίστες, Ούγγροι μέλη του Αγκυλωτού Σταυρού, ρουμάνοι λεγεωνάριοι της σιδηράς φρουράς, γάλλοι συνεργάτες της κυβέρνησης του Βισύ, βέλγοι βασιλικοί, ισπανοί φαλαγγίτες, συντηρητικοί καθολικοί∙ δολοφόνοι, βασανιστές και τυχοδιώκτες: ένα Τέταρτο Ράιχ-φάντασμα.[…]

🎬 Δείτε το trailer της βασισμένης στο βιβλίο του Ολιβιέ Γκουέζ γερμανόφωνης ταινίας «Η εξαφάνιση του Γιόζεφ Μένγκελε», η οποία γυρίστηκε από τον Ρώσο σκηνοθέτη Κιρίλ Σερεμπρένικοφ και έκανε πρεμιέρα τον Μάιο του 2025 στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών.

Σούρουπο ή χάραμα;
Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αντισημιτισμός, σάτιρα
Kurt Tucholsky
(Δίγλωσση έκδοση | Μετάφραση: Σωματείο Μεταπτυχιακών Σπουδών Γερμανικής Γλώσσας & Λογοτεχνίας)

Δημοκρατία της Βαϊμάρης, Βερολίνο: εφήμερη διασκέδαση, καταναλωτική μανία, κοινωνική απάθεια. Στα χρονογραφήματά του ο Kurt Tucholsky ασκεί δριμεία κριτική στην κοινωνία της εποχής και περιγράφει με μελανά χρώματα τη ζωή στη σκιά του ναζισμού, σε μια χρονική περίοδο όπου η τέχνη αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μέσο έκφρασης και κριτικής. Με όπλα του τη σάτιρα και την ειρωνεία, συχνά όμως και με έκδηλη αγωνία για το μέλλον, αποτυπώνει το κλίμα μιας εποχής που παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες με τη δική μας.

[…] Προς τα πού οδεύουμε; Είναι καιρός που δεν κρατάμε πια το τιμόνι, που δεν είμαστε κύριοι της κατάστασης, που δεν την ορίζουμε. Είναι ψεύτης όποιος πιστεύει το αντίθετο. Σχήματα και φαντάσματα αιωρούνται γύρω μας – μην τα αγγίζεις. Υποχωρούν, διαλύονται, βυθίζονται. Επικρατεί ημίφως, και δεν ξεχωρίζουμε τι είναι. Είναι σούρουπο ή χάραμα;[…]

🎬 Δείτε τη διαδικτυακή παρουσίαση βιβλίου «Σούρουπο ή χάραμα;», που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2021.

20ή Ιουλίου
Ένα επίκαιρο έργο
Βernhard Schlink
(Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας)

Στο πρώτο του θεατρικό έργο, ο Bernhard Schlink στήνει ένα ευφυές διανοητικό παιχνίδι στο παρόν. Η τελευταία μέρα του σχολείου στη Γερμανία πέφτει στις 20 Ιουλίου – επέτειο της απόπειρας δολοφονίας του Αδόλφου Χίτλερ το 1944. Την προηγούμενη μέρα, το δεξιό κόμμα Γερμανική Δράση, με τον χαρισματικό νεαρό ηγέτη του, κερδίζει το 37% των ψήφων στις εκλογές. Στο μάθημα Ιστορίας, οι τελειόφοιτοι ενός λυκείου ξεκινούν μια έντονη συζήτηση με τον καθηγητή τους: Δεν θα έπρεπε η απόπειρα δολοφονίας να είχε γίνει το 1931, τότε που ο Χίτλερ δεν είχε ανέβει ακόμα στην εξουσία και δεν ήταν τόσο προστατευμένος; Είναι προτιμότερο να κρατήσει κανείς τα χέρια του καθαρά ή να τα λερώσει για έναν σκοπό που θεωρεί ιερό;

[…] Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ: Όταν σπούδαζα, έλεγαν πως δεν κάνουν οι μεγάλοι άντρες την ιστορία, αλλά οι κοινωνικές δυνάμεις, η μπουρζουαζία, το προλεταριάτο, το κεφάλαιο, οι παραγωγικές δυνάμεις, οι συνθήκες παραγωγής, οι αντιφάσεις ανάμεσά τους. Πως δεν ξεμπερδεύουμε με τη φεουδαρχία κόβοντας το κεφάλι του βασιλιά, ούτε με τον φασισμό σκοτώνοντας τον Χίτλερ.
ΓΚΕΡΤΣ: Αναμφίβολα όμως, η γερμανική ιστορία θα φαινόταν διαφορετική χωρίς τον Χίτλερ.[…]

🖋️ Διαβάστε: Μια ωδή ενάντια στην παθητικότητα, Θέμις Παναγιωτοπούλου, fractalart.gr, 6/1/2026

Οι αθώοι
Hermann Broch
(Μετάφραση: Νίκος Λίβος)

Ένας σταθμός στη σύγχρονη λογοτεχνία από τον μεγάλο πρωτοπόρο των γραμμάτων Χέρμαν Μπροχ. Οι αθώοι μάς δίνουν την πιο βαθιά και πιο έγκυρη έκφραση της βιωματικής γνώσης του ναζισμού. Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Χέρμαν Μπροχ ανέλυσε το ναζισμό πριν από την πολιτική του επικράτηση, καταδεικνύοντας την ύπαρξή του στην καθημερινή ζωή και τις διαπροσωπικές σχέσεις των κοινωνικών στρωμάτων που –ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση– τον εξέθρεψαν.

Οι ήρωές του, εμπνευσμένοι από την όπερα του Μότσαρτ Ντον Τζιοβάνι, ζουν και δρουν χωρίς συνείδηση των κοινωνικών και πολιτικών συνεπειών των πράξεών τους, αμέτοχοι στα όσα συμβαίνουν γύρω τους, «αθώοι» και συνάμα συνένοχοι στην επερχόμενη βαρβαρότητα. Είναι ένας νέος τύπος «πολιτών του 20ού αιώνα», που φέρνει στο νου τη σημερινή πραγματικότητα της αδιαφορίας και της πολιτικής απάθειας.

🖋️ Διαβάστε: Φιλοσοφικός στοχασµός πάνω στο… φασισµό, Γιάννης Παπαγιάννης, Ελεύθερος Τύπος, 31/7/16

Ο ιστός της αράχνης
Joseph Roth
(Μετάφραση: Τούλα Σιετή)

Ήρωας του βιβλίου ένας ασήμαντος «μικρός άνθρωπος», ο Tέοντορ Λόζε: εθνικιστής, χαφιές, μέλος δολοφονικών παρακρατικών οργανώσεων, υποχείριο κάθε ισχυρού, όχι από πεποίθηση, αλλά από επιθυμία να ανέλθει με κάθε τρόπο. Ο Ροτ με διεισδυτικότητα και λεπτό σαρκασμό ψυχογραφεί τον ήρωά του, περιγράφοντας συνάμα με εντυπωσιακή ακρίβεια το κλίμα της εποχής που γέννησε το φασισμό, της οποίας οι ομοιότητες με το σήμερα αναδεικνύουν τη διαχρονικότητα του κλασικού αυτού έργου.

Το βιβλίο γράφτηκε το 1923 και δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στη σοσιαλιστική εφημερίδα της Bιέννης Arbeiter-Zeitung τον Οκτώβριο και Nοέβριο του ίδιου έτους. Δύο μόλις μέρες αργότερα έγινε ακριβώς αυτό που ο Ροτ προφητικά ξορκίζει στο έργο: το πραξικόπημα Xίτλερ-Λούντεντορφ.

🖋️ Διαβάστε: «Αίμα στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης», Μάκης Καραγιάννης, Η Αυγή, 2/2/2014

Γάμος στο Άουσβιτς
Erich Hackl
(Μετάφραση: Ιάκωβος Κοπερτί)

Μέσα στην δίνη του Ισπανικού Εμφύλιου που συγκλονίζει και διαιρεί την Ευρώπη, ο Αυστριακός Ρούντι Φρίμελ γνωρίζει την Ισπανίδα Μαρία Φερέρ, αλλά τα γεγονότα τους χωρίζουν. Ξανασμίγουν όταν η ιστορία έχει κριθεί, αλλά αυτή η ευτυχία δεν διαρκεί. Ένας δεύτερος πόλεμος ξεσπάει. Τελικά νομιμοποιούν τον έρωτά τους κάτω από εξαιρετικές συνθήκες: στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς όπου ο Ρούντι κρατείται από τις αρχές του 1942. Μια μέρα του Μάρτη του 1944 η Μαρία παίρνει άδεια να μείνει στο στρατόπεδο μια μέρα και μια νύχτα για να παντρευτεί τον καλό της. Πρόκειται για ένα ανήκουστο γεγονός που σημαίνει πολλά, και όχι μόνο για το ζευγάρι. Ένα γεγονός με συνέπειες για το Άουσβιτς.

Σύγχρονη κοινωνιολογική θεωρία
2η έκδοση
George Ritzer, Jeffrey Stepnisky
(Επιμέλεια: Μαγδαληνή Κολοκυθά | Μετάφραση: Γιώργος Χρηστίδης, Μυρτώ Βρεττού)

To σύγγραμμα αυτό προσφέρει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση των σύγχρονων θεωριών και θεωρητικών. H εις βάθος εξέταση των θεωριών, οι οποίες συχνά παρουσιάζονται με συγκεκριμένα παραδείγματα, συνοδεύεται από κατατοπιστικές και ενδιαφέρουσες βιογραφικές σκιαγραφήσεις πολλών από τους σημαντικότερους στοχαστές της σύγχρονης θεωρίας.

[…] Κατά τον Zygmunt Bauman, το σύγχρονο παράδειγμα τυπικής ορθολογικότητας είναι το Ολοκαύτωμα, δηλαδή η συστηματική εξόντωση Εβραίων (και όχι μόνο) από τους Ναζί. Όπως το θέτει ο Bauman, «Αν το δούμε ως σκόπιμη και περίπλοκη επιχείρηση, το Ολοκαύτωμα είναι παράδειγμα σύγχρονης γραφειοκρατικής ορθολογικότητας». Πολλοί ίσως θεωρήσουν προσβλητική την πραγμάτευση των αλυσίδων ταχυφαγίας και του Ολοκαυτώματος στο ίδιο πλαίσιο. Ωστόσο, στην κοινωνιολογική σκέψη υπάρχει σαφής γραμμή που συνδέει την τυπική ορθολογικότητα, ξεκινώντας από τη γραφειοκρατία, περνώντας στο Ολοκαύτωμα και καταλήγοντας στο εστιατόριο ταχυφαγίας. Οι αρχές του Weber για την ορθολογικότητα μπορούν να εφαρμοστούν εποικοδομητικά και γόνιμα σε όλες αυτές τις περιπτώσεις. Οι θύτες του Ολοκαυτώματος χρησιμοποίησαν τη γραφειοκρατία ως βασικό εργαλείο. Οι συνθήκες που επέτρεψαν το Ολοκαύτωμα, ιδίως το τυπικά ορθολογικό σύστημα, εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα. Μάλιστα, η διαδικασία του εξορθολογισμού δείχνει ότι συστήματα τυπικής ορθολογικότητας όχι μόνο υπάρχουν ακόμα αλλά και αναπτύσσονται ραγδαία. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την άποψη του Bauman, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, το έδαφος θα ήταν πρόσφορο στον σύγχρονο κόσμο για την εμφάνιση ενός φαινομένου ίσως ακόμα πιο αποκρουστικού από το Ολοκαύτωμα (εάν μπορεί οτιδήποτε να είναι πιο αποκρουστικό από το Ολοκαύτωμα). […]

Απόσπασμα από την ενότητα με τίτλο «Ολοκαύτωμα και ρευστή νεωτερικότητα»

Ιστορία της νεότερης Ευρώπης
Albert S. Lindemann
(Επιμέλεια: Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης | Μετάφραση: Γιώργος Χρηστίδης)

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πορεία προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση έχει οδηγήσει σ’ έναν αγώνα για τον προσδιορισμό της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τα ασαφή όρια -φυσικά, πολιτισμικά, γλωσσικά- δεν επιτρέπουν την ανάδειξη ενός κοινού χαρακτηριστικού που να συνδέει όλους τους λαούς της Ευρώπης. Ο Albert S. Lindemann προσεγγίζει την ιστορία της ηπείρου υπό το πρίσμα της ευρωπαϊκής ταυτότητας – από το αίσθημα της «φυσικής» ανωτερότητας του 19ου αιώνα μέχρι την άδηλη προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού των αρχών του 21ου αιώνα.

[…] Όπως έχουμε σημειώσει, τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης είχαν δημιουργηθεί ήδη στις αρχές του 1942. Την επόμενη διετία οι μαζικές δολοφονίες και οι γενοκτονίες από τους Ναζί έφτασαν στο απόγειό τους, με τους εγκλεισμούς σε γκέτο και σε στρατόπεδα συγκέντρωσης της ανατολικής Ευρώπης να κορυφώνονται το καλοκαίρι του 1944. Από τον Μάιο μέχρι τον Ιούλιο του 1944, του τελευταίου πλήρους έτους του πολέμου, περίπου 400.000 Εβραίοι της Ουγγαρίας, τους περισσότερους από τους οποίους προστάτευαν μέχρι τότε οι ουγγρικές αρχές, μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς και σε άλλα στρατόπεδα εξόντωσης. Τους τελευταίους μήνες του πολέμου χιλιάδες ακόμα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στα καταναγκαστικά έργα και σε άλλους τόπους πέραν των στρατοπέδων συγκέντρωσης, ανάμεσά τους τσιγγάνοι, αιχμάλωτοι πολέμου και αντιστασιακοί. […]

Απόσπασμα από την ενότητα με τίτλο «Τα τελικά στάδια του Ολοκαυτώματος: Εκδίκηση»

* Σημειώνουμε ότι για αγορές βιβλίων από το www.kritiki.gr δεν υπάρχει χρέωση εξόδων αποστολής για παραγγελίες από 15€ και πάνω.